Neem contact op

New Module

Add content here.

Cloud, IT, Digital Transformation, ecosysteem

Blijft Europa voor digitale transformatie afhankelijk van de Verenigde Staten?

02-april-2020

Bedrijven en overheden brengen hun data massaal naar de Cloud, veelal naar de VS-gevestigde partijen als AWS, Microsoft Azure en Google Cloud (hyperscalers). Een mooie ontwikkeling gezien de voordelen als het gaat over kosten, time-2-market, schaalbaarheid en flexibiliteit. Aangezien onze toekomst om data draait, groeit de bezorgdheid in Europa. Hebben we nog controle over onze data en raken we niet te afhankelijk? Zeker in de wereld van vandaag, waarin we scherp op onze ‘lokale’ tekortkomingen worden gewezen.

Met de uitwisseling van data binnen Europa is het helaas ook nog niet echt goed gesteld, met name door het ontbreken van regels en technische infrastructuur. Daarom zijn een groot aantal Europese landen en multinationals, waaronder Deutsche Telekom, het project Gaia-X gestart. Dit grootschalige initiatief moet zorgen voor Europese datasoevereiniteit, innovatie accelereren en Europa helpen concurreren. Maar zijn de zorgen terecht en is zo’n initiatief levensvatbaar?

europe data 700

Bedrijven, burgers en de politiek maken zich in toenemende mate zorgen over waar en hoe gegevens worden verzameld en wat daar mee gebeurt. Dit kan gaan om persoonsgegevens maar ook bijvoorbeeld data van sensorsystemen, het Internet of Things (IoT). Er is daarnaast een angst voor openbaarmaking van intellectueel eigendom, waarmee hoogwaardige producten kunnen worden ontwikkeld. Maar ook worden gevoelige gegevens zoals onderzoeksresultaten of volksgezondheidsinformatie als risico gezien. Afgelopen jaar waren er Kamervragen over het feit dat medische gegevens van Nederlanders opgeslagen worden in de Google Cloud. Onlangs nam de Europese Commissie uitdrukkelijk stelling in de in februari gepresenteerde visie A European strategy for data voor een veel sterkere Europees gemodelleerde datastrategie.

Deze zorgen worden tevens gevoed door wetgeving zoals de Clarifying Lawful Overseas Use of Data Act die sinds 2018 van toepassing is in de VS. Onder de Cloud Act kunnen lokale autoriteiten Amerikaanse providers opdracht geven om de gegevens van een bedrijf op servers over te dragen, ongeacht waar dat bedrijf is gevestigd. In China bestaan ook vergelijkbare nalevingswetten.

Concurreren

Naast security- en privacy redenen, liggen er ook economische redenen aan Gaia-X ten grondslag. Europese marktpartijen willen een te grote afhankelijkheid voorkomen. Men wil niet in regelingen terechtkomen, die het moeilijk maken om waarde te creëren met gegevens die ze zelf produceren. Laat staan dat dergelijke data door anderen binnen het ecosysteem van een ‘hyperscaler’, worden geïncorporeerd. Hierdoor ontstaat het risico voor Europese ondernemingen zich niet meer te kunnen onderscheiden, verliest men concurrentievoordeel en gaan mogelijk nieuwe verdienmodellen verloren. In de toekomst kunnen dergelijke regelingen ook van invloed zijn op gegevens, die nodig zijn voor het trainen van kunstmatige intelligentie (AI). Aangezien door AI aangestuurde strategieën, zoals machine learning, door Amerikaanse wettelijke beperkingen kunnen worden belemmerd.

Europese innovatie

Er is een derde reden waarom dit project hoog op de agenda van de Europese Unie staat. Om digitalisering in Europa na de crisis te versnellen, is een soepele uitwisseling en toegankelijkheid van data nodig, zoals voor AI-gedreven innovaties. Europa met 27 landen is hier ten opzichte van de VS en China, nog te veel in het nadeel. Daarom is snel een wettelijk kader nodig met duidelijke, op Europese leest geschoeide, regels rondom data-uitwisseling en een sterk, open en gedistribueerd data- en software ecosysteem. Temeer omdat overheden en industrieën anders vanwege de risico’s data ‘lokaal’ zullen blijven houden.  Daarmee wordt de Europese en eigen innovatie ongewild belemmerd. De welvaart binnen de Europese Unie is, zeker wanneer er straks sprake is van een economische terugval, gediend bij de ontwikkeling van nieuwe digitale oplossingen, waarmee we gemeenschappelijke publieke en economische belangen dienen.

Terugwinnen van digitale soevereiniteit

Op het gebied van digitale infrastructuur en het aanbieden van digitale diensten, loopt Europa nog te ver achter op de VS en Azië. Europa moet dus wel gebruikmaken van niet-Europese diensten, een speelveld dat gedomineerd wordt door de hyperscalers. Rondom deze platformen van de hyperscalers zijn grote krachtige ecosystemen ontstaan van leveranciers, oplossingen, experts en wetenschappers. Omdat er geen Europees Cloud bedrijf met eenzelfde omvang is, neemt de bezorgdheid over een groeiende afhankelijkheid toe. Als reactie hierop hebben initiatiefnemer Duitsland en de Europese Commissie, Frankrijk, en honderden bedrijven zoals Deutsche Telekom, SAP, Siemens en Bosch en Franse OVH, Gaia-X aangekondigd. Gaia-X moet de zogenoemde ‘digitale soevereiniteit terugwinnen’ en ‘de nieuwe generatie Europese data-infrastructuur voor bedrijven en burgers ontwikkelen'.

Hoe werkt Gaia-X?

Gaia-X wil niet een nieuwe Europese hyperscaler in het zadel helpen, of diensten creëren waar de huidige leveranciers al in voorzien. Doel is om een nieuw Europees ecosysteem te creëren, bovenop de huidige cloud-ecosystemen. Gaia-X is een standaard voor API’s en regels voor bedrijven en overheden die hun data in de cloud willen brengen binnen de Europese Unie. Het is een gedistribueerde en onderling verbonden data-infrastructuur, dat gedecentraliseerde verwerking ondersteunt. Daarbij moeten Europese principes gelden, zoals databescherming (GDPR), transparantie, soevereiniteit, zelfbeschikking en vrije markttoegang.

Door volledige ondersteuning voor multicloud-strategieën en edgediensten te bieden, wordt het risico op een vendor lock-in verkleind. Het systeem is gebaseerd op open source, multi-stakeholder governance en certificering. De hyperscalers kunnen hun dienstenportfolio aanbieden in overeenstemming met Gaia-X-normen en -waarden. Zo kan er bijvoorbeeld verplicht worden gesteld dat gegevens in Europa of in een bepaald land moeten blijven of een gespecialiseerd type verwerking of dienstverlening ondersteunt.

Kans van slagen?

Duitsland wil dat Nederland zich bij Gaia-X aansluit en parlementsleden van onder andere D66 en VVD hebben zich al positief uitgelaten over het initiatief. Er is voldoende kennis aanwezig in Europa. De gemiddelde CEO, bestuurder, ministerie en parlementslid staat zeker ook sympathiek tegenover het genomen initiatief.

Maar een ambitieus project als Gaia-X is niet eenvoudig uit te voeren. We hebben immers te maken met 27 landen, die moeten samenwerken en er dienen miljarden aan publieke en private financiering beschikbaar te komen. De vraag is dan ook, of daar voldoende politieke en economische sense of urgency voor aanwezig is. Zeker nu. Raken we, door in te grijpen in de vrije markt ook niet verstrikt in een complexe bureaucratie, waardoor we innovatie juist afremmen? De bekende hyperscalers bieden uiteindelijk diensten die moeilijk te evenaren zijn en zij beschikken over de middelen en slagkracht om in razendsnel tempo te kunnen innoveren. Daarnaast staat de gemiddelde CTO niet te springen om meer complexiteit. 

Regulering kan een manier zijn om de gestelde doelen te bereiken en de markt te dwingen om volgens nieuwe spelregels te acteren. In zo’n geval heb je een Europees dekkende data-infrastructuur nodig en de medewerking van de Nederlandse overheid. Op termijn kan zij bijvoorbeeld de principes van Gaia-X verplicht stellen in aanbestedingen en daarmee de ontwikkeling en acceptatie versnellen. Ook als Europese en Nederlandse ICT-industrie, zullen we proactief moeten deelnemen aan het debat en de ontwikkeling van een werkbaar systeem.

Tot slot

Hyperscalers zullen er volgens mij alles aan doen om een betrouwbare partner te zijn en blijven voor de Nederlandse overheid en het bedrijfsleven. Mijns inziens moeten we Gaia-X dan ook met name ondersteunen vanuit de enorme kansen die het biedt voor Europa. Als we overtuigd zijn dat data één van de pilaren van onze Europese samenleving en economie is, moeten we tenslotte wel een plan hebben. Niemand kan immers ontkennen dat ‘data-soevereiniteit’ (het mogen bepalen wat er met je data gebeurt) een essentieel fundament is bij de bouw van een op Europese normen gebaseerde samenleving.

Daarnaast kan dit een geweldige kans bieden voor een Europees brede aanpak voor digitale transformatie van onze samenleving en economie. Ik zie daarom het belang van de bouw van Europese ecosystemen, ondersteund door de enorme innovatiekracht van spelers uit de Verenigde Staten en China.

Dan moeten we wel een volwaardige speler worden.

Gaat dat lukken? Het is nog te vroeg om een pasklaar antwoord te hebben, zeker nu de agenda van veel bestuurders wordt bepaald door andere vraagstukken. Ik ben er echter van overtuigd dat we dit onderwerp in Nederland straks hoger op de agenda moeten zetten en met al onze denk- en innovatiekracht moeten ondersteunen. Vanuit Deutsche Telekom en T-Systems Nederland gaan we dit zeker doen.

To be continued…

Dit blog is in het Engels beschikbaar op LinkedIN.

Sake Algra

Geschreven door Sake Algra

Sake Algra, Managing Director, is sinds december 2017 verantwoordelijk voor de transformatie van T-Systems Nederland. Tijdens zijn carrière heeft meerdere leiderschapsrollen vervuld bij toonaangevende technologiebedrijven CMG, Logica en CGI.